تئاتر، ابزاری برای انتقال فرهنگ و سنت‌ها به نسل آینده است/ جای خالی هنر تئاتر در سبد فرهنگی خانوار

به گزارش خبرگزاری بسیج خراسان رضوی از مشهدمقدس، کیوان صباغ، نویسنده و کارگردان تئاتر اظهار کرد: یکی از ابزارهای مهم و تأثیرگذار فرهنگی، تئاتر است. این هنر به دلیل بی‌واسطه و زنده‌بودن، نسبت به سایر هنرها تأثیرگذارتر است. هر چقدر یک هنر زنده‌تر و ارتباط مستقیم‌تر باشد، قطعاً تأثیرش بیشتر است. به‌عنوان‌مثال سینما شاید مخاطب بیشتری داشته باشد؛ اما به دلیل اینکه مجازی است و حقیقی و زنده نیست، تأثیرش کمتر است. هنر تئاتر باوجوداینکه مخاطب کمتری دارد؛ ولی همان تعداد مخاطبانی که در سالن حضور دارند، تأثیر بسیاری از تئاتر می‌گیرند. کیفیت تأثیرگذاری تئاتر نسبت به سایر هنرها، بیشتر است. این هنر از خاستگاه و پیدایشش تا به امروز، به‌عنوان یک ابزار فرهنگی مؤثر در خدمت فرهنگ و هنر بوده است.

چرا اکثر مردم در طول زندگی یک‌بار تئاتر ندیده‌اند؟

وی با بیان اینکه متأسفانه در کشور ما، هنر تئاتر آن‌قدر که بایدوشاید در سبد فرهنگی خانوارها قرار نگرفته، افزود: اکثر شهروندان حتی یک‌بار در زندگی خود، تئاتر ندیده‌اند. مظلوم واقع‌شدن و حمایت‌نشدن از تئاتر، می‌تواند دلایلی مانند مشکلات ساختاری و تبلیغاتی داشته باشد. به‌عنوان‌مثال در بسیاری از شهرها، مخاطبان شاید حتی ندانند تئاتری در حال اجرا است، اطلاع‌رسانی بسیار کم است و عمومی نیست؛ هنگامی که اطلاع‌رسانی عمومی شود، مردم می‌دانند چه تئاتری در کجا برگزار می‌شود و آن را تماشا می‌کنند؛ ولی به دلیل اطلاع‌رسانی ضعیف، بسیاری از مردم شاید علاقه‌مند باشند؛ اما از زمان و محل برگزاری آن اطلاع ندارند.

تئاتر، ابزاری برای انتقال فرهنگ و سنت‌ها به نسل آینده

صباغ تصریح کرد: انتقال سنت‌ها در هنر تئاتر، به این موضوع بستگی دارد که تولیدکننده، کارگردان و نویسنده اثر هنری دغدغه‌اش چیست و می‌خواهد چه پیامی را به مخاطب منتقل کند. به‌عنوان‌مثال در گذشته افرادی که نقال و راوی بودن، در کوچه‌ها و محلات به نقالی و روایت بسیاری از داستان‌ها مانند شاهنامه می‌پرداختند و مردم از طریق آنها یک‌سری فرهنگ‌های سنتی و اصیل کشور را فرامی‌گرفتند. هنر تئاتر نیز به همین شکل است؛ اگر دغدغه خالق اثر این باشد که سنت‌ها را انتقال دهد، سنت‌ها منتقل می‌شود؛ اما باید مشاهده کنیم که نمایش و تئاتر های کنونی، خاصیت انتقال و معرفی سنت‌ها را دارند یا نه و این موضوع را باید باتوجه‌به شرایط جامعه سنجید.

وی با اشاره به اینکه سنت‌ها واژه کلی است و شامل فرهنگ عامه، اجتماعی، اعتقادی، اسلامی و غیره می‌شود، بیان کرد: قطعاً نمی‌توان تمامی سنت‌های یک کشور را در قالب یک تئاتر گنجاند و به مخاطب انتقال داد. به‌عنوان‌مثال برخی از نمایش‌ها داستان‌های شاهنامه و برخی دیگر ممکن است رفتارهای اجتماعی و خصوصیات انسانی که در گذشته بوده را انتقال دهند. بعضی افراد نمایش‌های مذهبی اجرا می‌کنند، برخی دیگر نیز شبیه‌خوانی یا تعزیه‌خوانی که یکی از گونه‌های نمایشی قدیمی است را نمایش می‌دهند. همه اینها می‌تواند بخشی از فرهنگ و سنت‌ها را به مخاطبان انتقال دهند.

تولید آثار هنری در گرو ذائقه مخاطب/ دلایل تغییر ذائقه مخاطب چیست؟

این کارگردان تئاتر خاطرنشان کرد: متأسفانه انتقال فرهنگ و سنت‌ها در قالب تئاتر کم است. یکی از دلایل این است که ذائقه مخاطبان تغییر کرده؛ تولیدکنندگان آثار هنری در تئاتر یا سینما، باتوجه‌به ذائقه مخاطبان آثار خود را تولید می‌کنند. در گذشته به‌عنوان‌مثال نمایش‌های روی صحنه، موضوعشان قدیمی و کهن بود و مخاطبان نیز از آن استقبال می‌کردند؛ اما اکنون از این موضوعات استقبال نمی‌کنند. باید به دنبال راهکارهایی باشیم که چگونه مخاطب را باتوجه‌به این مضامین به سالن تئاتر بکشانیم.

وی توضیح داد: فضای مجازی، مدرن‌شدن انسان، عوامل اجتماعی و غیره باعث تغییر ذائقه مخاطبان شده است. البته این موضوع در تمام جهان مشاهده می‌شود و مختص کشور ما نیست. در همه دنیا ظاهر، نگاه و نگرش و تفکر انسان‌ها نسل به نسل تغییر می‌کند. خوراک‌های فرهنگی که از طریق فضای مجازی، سینما و شبکه‌های اجتماعی مختلف داده می‌شود نیز می‌تواند ذائقه افراد را تغییر دهد.

صباغ مطرح کرد: هنر تئاتر در رفتار و نگرش افراد تغییر ایجاد می‌کند؛ ولی اینکه تغییر مثبت یا منفی باشد، بستگی به تولیدکننده آن اثر هنری دارد. ممکن است در یک سالن پانصدنفری سینما، فیلم بر روی ۱۰ نفر تأثیر بگذارد؛ اما در یک سالن پانصدنفری تئاتر، ممکن است آن نمایش بر روی ۴۰۰ نفر اثر بگذارد.

دلیل کم‌رنگ بودن تئاتر در زندگی روزمره مردم

وی اذعان کرد: کم‌رنگ بودن تئاتر ممکن است به دلیل بی‌اطلاعی یا بی‌میلی باشد و این‌گونه نیست که مردم به تئاتر اهمیت ندهند. باید اطلاع‌رسانی شهری و مجازی صورت گیرد. متأسفانه در خصوص تئاتر، اطلاع‌رسانی عمومی نیست؛ اگر اطلاع‌رسانی عمومی شود که مردم بدانند در سالن‌های تئاتر نمایش اجرا می‌شود و آن اثر باب‌طبعشان باشد، قطعاً از آن استقبال می‌کنند.

این نویسنده تئاتر عنوان کرد: بهترین راهکار برای نزدیک‌تر کردن تئاتر به زندگی روزمره مردم این است که اطلاع‌رسانی عمومی شود. متأسفانه نرم‌افزار، سخت‌افزار و امکانات آن در اختیار هنرمندان تئاتر نیست؛ بلکه در اختیار ارگان‌هایی مانند شهرداری است. باید آن را در اختیار مردم قرار دهند تا اطلاع‌رسانی خوبی داشته باشیم. اکثر اوقات برای تئاترها نمی‌توانیم بیلبورد تبلیغاتی در سطح شهر نمایش دهیم و حتی وقتی تقاضای بیلبورد می‌کنیم، شهرداری با هزار دستورالعمل و ایراد بیلبورد را در اختیارمان می‌گذارد.

کمدی ملودی‌های عامیانه، ملودی‌های جاودانه، مسلخ عشق، بودن یا نبودن، کوچه شهید ستایش، صدسال تنهایی، بی‌خردان، اتاق ۱۲۱۶، هیپومانیا، جام آلبالو و تریلوژی مرگ از جمله آثار کیوان صباغ در زمینه کارگردانی و نویسندگی تئاتر است.