شبکه ملی فعالان صنایع فرهنگی؛ از تعامل با نهادها تا اصلاح سازوکار تولید محصولات فرهنگی

به گزارش خبرگزاری بسیج، نشست خبری شبکه ملی فعالان صنایع فرهنگی صبح امروز با حضور اصحاب رسانه و «سعید حسینی» مدیرعامل و عضو هیات مدیره شبکه ملی فعالان صنایع فرهنگی، «مرتضی اعلایی» رئیس هیات مدیره انجمن محصولات آئینی، «حامد تاملی» عضو هیات مدیره و نایب رئیس انجمن اسباب بازی، «محمدمهدی ایزدخواه» عضو هیات مدیره شبکه ملی فعالان صنایع فرهنگی و «مهدی کلانتری» مدیرعامل مجمع نوشت‌افزار ایرانی اسلامی برگزار شد.

سعید حسینی در این نشست با تأکید بر اینکه مفهوم صنایع فرهنگی بسیار گسترده‌تر از حوزه‌هایی همچون اسباب‌بازی و نوشت‌افزار است، اظهار کرد: این عرصه مجموعه‌ای متنوع از بیش از ۴۰ صنعت را دربرمی‌گیرد و حوزه‌هایی مانند گردشگری، خدمات فرهنگی، انیمیشن، بازی، پوشاک، نشر، محصولات آیینی و انواع کالاهای فرهنگی و جانبی را شامل می‌شود. وجه مشترک این حوزه‌ها نیز قرار گرفتن در نقطه اتصال فرهنگ، اقتصاد، صنعت و بازار است.

وی با اشاره به تجربه کشورهای مختلف در بهره‌گیری از ظرفیت صنایع فرهنگی افزود: در برخی کشورها، این صنایع طی چند دهه به بخش مهمی از اقتصاد تبدیل شده‌اند و حتی به ابزاری برای معرفی و بازاریابی سایر محصولات تبدیل شده‌اند. تجربه کره‌جنوبی نیز نشان می‌دهد که صنایع فرهنگی می‌توانند در مدت نسبتاً کوتاهی علاوه بر ایجاد ارزش اقتصادی، زمینه افزایش نفوذ فرهنگی یک کشور را فراهم کنند.

مدیرعامل شبکه ملی فعالان صنایع فرهنگی با بیان اینکه ایران در این عرصه با تأخیر وارد شده است، ادامه داد: اگرچه در مقاطعی نسبت به اهمیت صنایع فرهنگی در سطح حکمرانی توجه کافی وجود نداشته، اما بخش خصوصی و مجموعه‌های مردمی در این مدت توانسته‌اند تجربه‌های موفقی ایجاد کنند. نمونه‌هایی مانند انیمیشن، اسباب‌بازی و نوشت‌افزار نشان می‌دهد که ظرفیت‌های قابل توجهی برای شکل‌گیری یک زیست‌بوم گسترده و به‌هم‌پیوسته در کشور وجود دارد.

حسینی، فعالان مردمی و کسب‌وکارهای خصوصی را پیشگامان این عرصه دانست و گفت: بخش مهمی از مسیر تاکنون توسط همین مجموعه‌ها طی شده است، اما برای تبدیل این تجربه‌های پراکنده به یک جریان ملی، باید نقش نهادهای سیاست‌گذار و دستگاه‌های حاکمیتی نیز در حوزه ایجاد زیرساخت، تنظیم‌گری و تقسیم کار ملی مشخص شود.

گزارش تصویری این نشست خبری را اینجا ببینید.

تشکیل شبکه با مشارکت انجمن‌های تخصصی

وی درباره چرایی شکل‌گیری شبکه ملی فعالان صنایع فرهنگی توضیح داد: در سال‌های گذشته، انجمن‌های متعددی به صورت تخصصی در حوزه‌های مختلف فعالیت داشته‌اند، اما هرکدام عمدتاً مسائل صنف خود را پیگیری می‌کردند و موضوعات مشترک میان صنایع مختلف، متولی واحدی نداشت. شبکه ملی فعالان صنایع فرهنگی با همین رویکرد و با مشارکت بیش از ۱۵ انجمن مردمی شکل گرفته است.

به گفته حسینی، انجمن‌های فعال در حوزه‌های اسباب‌بازی، انیمیشن، محصولات آیینی، پوشاک و حجاب، نوشت‌افزار، فروشگاه‌های محصولات فرهنگی و ناشران کودک در این مجموعه حضور دارند و این شبکه در مجموع، نمایندگی حدود دو هزار کسب‌وکار فرهنگی را بر عهده دارد.

وی با تأکید بر استقلال این تشکل افزود: شبکه با رویکردی مردمی شکل گرفته و مجوز فعالیت خود را از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دریافت کرده است. در عین حفظ استقلال، همکاری با دستگاه‌های مختلف در دستور کار قرار دارد و شبکه تلاش می‌کند از طریق گفتمان‌سازی، مطالبه‌گری، توسعه زیرساخت‌های مشترک و ایجاد تقسیم کار ملی، زمینه رشد این صنایع را فراهم کند.

 صنایع فرهنگی؛ هم‌زمان اقتصادساز و هویت‌ساز

در ادامه این نشست، محمدمهدی ایزدخواه، عضو هیأت‌مدیره شبکه ملی فعالان صنایع فرهنگی، با اشاره به ابعاد اقتصادی و هویتی این صنایع اظهار کرد: صنایع فرهنگی در جهان از جمله بخش‌هایی هستند که هم در ایجاد اشتغال و درآمد نقش دارند و هم بر شکل‌گیری هویت فردی و اجتماعی اثر می‌گذارند.

وی با استناد به مطالعات انجام‌شده درباره سبک زندگی کودکان و نوجوانان گفت: اگر زمان خواب و حضور در مدرسه را از شبانه‌روز کودکان و نوجوانان جدا کنیم، بخش قابل توجهی از زمان باقی‌مانده با مصرف محصولات و خدمات فرهنگی سپری می‌شود؛ از شبکه‌های اجتماعی و فیلم و موسیقی گرفته تا بازی، مطالعه غیردرسی و فعالیت‌های مرتبط با ورزش. بنابراین، صنایع فرهنگی صرفاً یک حوزه اقتصادی نیستند، بلکه با بخش مهمی از زمان، ذهن و هویت نسل آینده ارتباط دارند.

ایزدخواه با اشاره به بررسی شخصیت‌های محبوب کودکان در سال‌های ۱۳۹۴، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۴ ادامه داد: نتایج این بررسی‌ها نشان می‌دهد که شخصیت‌های غربی همچنان سهم قابل توجهی در میان کاراکترهای محبوب کودکان ایرانی دارند و در فاصله این سال‌ها، تعداد شخصیت‌های ایرانی که توانسته‌اند به این فهرست راه پیدا کنند، محدود بوده است.

وی افزود: کشورهایی که در صنایع فرهنگی پیشرو هستند، صرفاً به تولید یک محصول بسنده نمی‌کنند، بلکه شخصیت و کاراکتر خلق می‌کنند و آن را در قالب‌های مختلف توسعه می‌دهند. تقویت شخصیت‌های ایرانی نیز به سرمایه‌گذاری، تولید مستمر و همکاری میان بخش‌های مختلف نیاز دارد.

حسینی نیز در تکمیل این بحث گفت: برخی پیمایش‌ها حتی نشان داده‌اند که در میان ۱۰ شخصیت محبوب مورد بررسی، سهم شخصیت‌های غربی بسیار بالا بوده است. این وضعیت ضرورت توجه جدی‌تر به تولید و توسعه الگوها و شخصیت‌های بومی در صنایع فرهنگی را نشان می‌دهد.

وی حضور مردم در زنجیره تولید تا مصرف را یکی از ظرفیت‌های اصلی کشور عنوان کرد و گفت: اگر میان بخش مردمی و مجموعه‌های حاکمیتی تقسیم کار روشنی ایجاد شود و زیرساخت‌های لازم فراهم شود، ظرفیت اجتماعی و اقتصادی مردم می‌تواند زمینه‌ساز جهش در تولید، توزیع و مصرف محصولات فرهنگی باشد.

تأمین مالی و ایجاد زیرساخت برای کسب‌وکارهای فرهنگی

مرتضی اعلایی، مدیرعامل مجموعه فرهنگی ماهد و رئیس هیأت‌مدیره انجمن محصولات آیینی، نیز در این نشست از تأمین مالی به عنوان یکی از مسائل مهم پیش‌روی صنایع فرهنگی نام برد و اظهار کرد: هدف شبکه صرفاً فراهم کردن منابع مالی برای یک فعالیت یا پروژه مشخص نیست، بلکه باید به دنبال ایجاد یک چرخه پایدار تأمین مالی در حوزه فرهنگ بود.

وی تجربه تأمین مالی جمعی را یکی از ظرفیت‌های قابل استفاده دانست و افزود: مشارکت مردم در تأمین مالی کسب‌وکارها، تجربه‌ای است که پیش از این نیز در برخی موارد نتایج مثبتی داشته و می‌توان با توسعه زیرساخت‌های آن، زمینه شکل‌گیری چرخه‌ای پایدارتر در سرمایه‌گذاری فرهنگی را فراهم کرد.

اعلایی ادامه داد: ایجاد امنیت در چرخه سرمایه‌گذاری نیز اهمیت ویژه‌ای دارد؛ از سرمایه در گردش کوتاه‌مدت گرفته تا خرید و فروش سهام شرکت‌ها و سرمایه‌گذاری خطرپذیر در کسب‌وکارهای صنایع فرهنگی. فراهم کردن زیرساخت‌های حقوقی، مالی و اجرایی مورد نیاز این حوزه، از جمله موضوعاتی است که شبکه باید به شکل جدی دنبال کند.

ضرورت شکل‌گیری مرجعیت علمی در صنایع فرهنگی

رئیس هیأت‌مدیره انجمن محصولات آیینی، مرجعیت علمی را یکی دیگر از محورهای فعالیت شبکه دانست و گفت: هر کشور بر اساس پیشینه فرهنگی و شرایط اجتماعی خود، با مسائل خاصی در حوزه کسب‌وکار مواجه است و نمی‌توان همه الگوهای موجود در سایر کشورها را بدون توجه به اقتضائات بومی مورد استفاده قرار داد.

وی با تأکید بر ضرورت ثبت و انتقال تجربه‌های موفق داخلی افزود: برخی کسب‌وکارهای ایرانی توانسته‌اند با اتکا به مبانی بومی و حتی رویکردهای توحیدی، تجربه‌های موفقی ایجاد کنند. شناسایی، تبیین و انتقال این تجربیات می‌تواند به شکل‌گیری ادبیات بومی در مدیریت و توسعه کسب‌وکارهای فرهنگی کمک کند.

از زیست‌بوم‌های تخصصی تا بازار مشترک

حامد تأملی، عضو شبکه ملی فعالان صنایع فرهنگی، نیز با تأکید بر ضرورت نگاه زیست‌بومی به صنایع فرهنگی اظهار کرد: هر یک از صنایع این حوزه، زنجیره ارزش، مسائل و اقتضائات خاص خود را دارند و نمی‌توان برای همه آن‌ها یک نسخه واحد در نظر گرفت.

وی توضیح داد: برای نمونه، دغدغه‌های فعالان صنعت اسباب‌بازی در بسیاری از موارد با مسائل حوزه نوشت‌افزار متفاوت است و حوزه پوشاک نیز مسائل خاص خود را دارد. بنابراین باید در گام نخست، زیست‌بوم هر صنعت به صورت مستقل تقویت شود و در مرحله بعد، میان این زیست‌بوم‌ها ارتباط و هم‌افزایی ایجاد شود.

تأملی شکل‌گیری و تقویت تشکل‌های مردمی را در این مسیر ضروری دانست و افزود: در برخی حوزه‌ها، زیست‌بوم‌های نسبتاً شکل‌گرفته‌ای وجود دارد و در برخی دیگر باید این ساختار از ابتدا تقویت شود. تشکل‌هایی که در هر حوزه فعالیت می‌کنند نیز باید بتوانند در کنار تمرکز بر مسائل تخصصی خود، به کل زنجیره ارزش آن صنعت توجه داشته باشند.

وی بازارپردازی مشترک را یکی از نتایج مهم هم‌افزایی میان صنایع فرهنگی دانست و گفت: هنگامی که یک شخصیت فرهنگی به عنوان نمونه در حوزه‌های اسباب‌بازی، پوشاک و نوشت‌افزار مورد استفاده قرار می‌گیرد، همکاری میان این صنایع می‌تواند ارزش اقتصادی و فرهنگی بیشتری ایجاد کند. به همین دلیل، شبکه قصد دارد ارتباط میان زیست‌بوم‌های مختلف و مجموعه‌های مردمی فعال در این عرصه را تقویت کند.

 تجمیع مطالبات فعالان و تعامل با دولت

این عضو شبکه ملی فعالان صنایع فرهنگی با اشاره به مطالبات مشترک فعالان این حوزه خاطرنشان کرد: هر صنعت مسائل خاص خود را دارد، اما مجموعه این مسائل در سطح کلان به مطالباتی مشترک تبدیل می‌شود. شبکه می‌تواند این مطالبات را تجمیع و برای آن‌ها راه‌حل‌های مشخص طراحی کند تا تعامل فعالان صنایع فرهنگی با دولت و دستگاه‌های حاکمیتی هدفمندتر شود.

حامد تأملی همچنین با اشاره به ضرورت شکل‌گیری نگاه زیست‌بومی در سطح شبکه افزود: هدف این است که هم مسائل هر صنعت به صورت تخصصی دنبال شود و هم ظرفیت‌های مشترک میان آن‌ها مورد استفاده قرار گیرد؛ چراکه هم‌افزایی میان صنایع فرهنگی می‌تواند به توسعه بازار، افزایش دسترسی مخاطبان و انتقال مؤثرتر پیام فرهنگی منجر شود.

چالش دسترسی و توزیع محصولات فرهنگی

«کلانتری»، مدیرعامل مجمع نوشت‌افزار ایرانی اسلامی و عضو شبکه ملی فعالان صنایع فرهنگی، نیز توزیع را یکی از حلقه‌های مهم و کمتر مورد توجه در زنجیره صنایع فرهنگی دانست و گفت: حتی اگر تولید و تأمین مالی به درستی انجام شود، در نهایت محصول باید در دسترس مخاطب قرار گیرد و امروز شبکه توزیع محصولات فرهنگی کشور همچنان نیازمند توسعه است.

وی با اشاره به ظرفیت فروشگاه‌های تخصصی افزود: فروشگاه‌های محتو‌امحور می‌توانند مجموعه‌ای از محصولات فرهنگی را از حوزه‌های مختلف در اختیار مردم قرار دهند و حتی کالاهای شخصیت‌محور را نیز عرضه کنند. این محصولات نباید تنها در مقاطع خاصی مانند شهریور و آغاز سال تحصیلی مورد توجه قرار بگیرند، بلکه باید امکان دسترسی مستمر مردم به آن‌ها فراهم شود.

کلانتری به ظرفیت رویداد «ایران‌نوشت» نیز اشاره کرد و گفت: در کشوری با حدود هزار و ۲۵۰ شهر و ۴۸۰ شهرستان، دسترسی به چنین رویدادهایی همچنان محدود به تعداد مشخصی از شهرهای بزرگ است. توسعه شبکه توزیع می‌تواند زمینه دسترسی مردم در نقاط مختلف کشور به محصولات فرهنگی ایرانی را فراهم کند.

وی همچنین بازار کشورهای پیرامونی را ظرفیتی قابل توجه دانست و اظهار کرد: کشورهای اطراف ایران در مجموع بازار بزرگی را شکل می‌دهند و تجربه برخی تولیدکنندگان نشان داده که محصولات فرهنگی ایرانی امکان حضور در بازارهای منطقه‌ای و حتی بازارهایی در اروپا و چین را دارند.

 صادرات و بازارسازی بین‌المللی

ایزدخواه نیز در ادامه، حضور در بازارهای خارجی را یکی از محورهای مهم فعالیت شبکه عنوان کرد و گفت: بازارسازی بین‌المللی، توسعه صادرات و ایجاد هویت مشترک برای محصولات فرهنگی ایرانی باید به صورت جدی دنبال شود.

وی افزود: حوزه‌هایی مانند انیمیشن، بازی‌های ویدئویی، گردشگری و سایر محصولات فرهنگی، ظرفیت حضور در بازارهای کشورهای همسایه و بازارهای بزرگی مانند چین را دارند و لازم است برای ورود سازمان‌یافته به این بازارها برنامه‌ریزی شود.

این عضو شبکه ملی فعالان صنایع فرهنگی، تولید دانش و آمار تخصصی را نیز یکی از نیازهای اساسی این عرصه دانست و گفت: در بسیاری از کشورهای جهان، اطلاعات و شاخص‌های صنایع فرهنگی به صورت مستمر گردآوری و به‌روزرسانی می‌شود. شبکه نیز باید بتواند به یکی از مراجع تخصصی این حوزه تبدیل شود، مطالعات داخلی و بین‌المللی را دنبال کند و داده‌های مورد نیاز فعالان و تصمیم‌گیران را در اختیار آنان قرار دهد.

شبکه در ابتدای مسیر قرار دارد

سعید حسینی در پاسخ به پرسش‌های مطرح‌شده درباره دستاوردهای شبکه، با تأکید بر اینکه این مجموعه هنوز در مراحل ابتدایی فعالیت قرار دارد، گفت: در مقطع کنونی نمی‌توان درباره میزان اشتغال ایجادشده یا حجم صادرات ناشی از فعالیت شبکه آمار مشخصی ارائه کرد. هدف این است که در سال آینده بتوانیم گزارشی روشن از تعداد مجموعه‌های همراه‌شده، اقدامات انجام‌شده و تغییراتی که در مسیر توسعه صنایع فرهنگی ایجاد شده است، ارائه کنیم.

وی ادامه داد: در یک سال پیش‌رو، تلاش می‌کنیم شمار بیشتری از فعالان این حوزه و دستگاه‌های حاکمیتی را با این حرکت همراه کنیم، تصویری دقیق‌تر از وضعیت صنایع فرهنگی کشور به دست آوریم، چشم‌انداز مشخصی برای آینده ترسیم کنیم و دستگاه‌های مختلف را برای ایجاد زیرساخت‌های مورد نیاز این حوزه وارد میدان کنیم.

ایزدخواه نیز در جمع‌بندی مباحث نشست، ارزیابی عملکرد شبکه را منوط به میزان تأثیرگذاری آن در عرصه واقعی دانست و گفت: شاخص‌هایی مانند ایجاد بازارهای مشترک، شکل‌گیری هویت جمعی میان فعالان و ایجاد زیرساخت‌های مشترک، از جمله معیارهایی هستند که می‌توانند میزان اثرگذاری این مجموعه را نشان دهند.

در ادامه، حامد تأملی، نایب‌رئیس انجمن صنفی تولیدکنندگان اسباب‌بازی و نماینده حوزه اسباب‌بازی در شبکه، بار دیگر بر اهمیت تقویت زیست‌بوم‌های تخصصی تأکید کرد و گفت: یکی از مأموریت‌های اصلی شبکه این است که برای هر یک از صنایع فرهنگی، امکان شناسایی مسائل، ساماندهی تشکل‌ها و تقویت زنجیره ارزش را فراهم کند و در عین حال، پیوند میان این زیست‌بوم‌ها را نیز توسعه دهد.

وی افزود: برخی تشکل‌ها ممکن است تنها بر بخشی از یک زیست‌بوم متمرکز باشند، در حالی که برای رشد پایدار صنعت باید همه حلقه‌های آن مورد توجه قرار گیرد. از این رو، ساماندهی تشکل‌ها و نهادهای مردمی در هر حوزه می‌تواند به تقویت کل صنعت منجر شود.

تأملی خاطرنشان کرد: زمانی که زیست‌بوم‌های مختلف در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، ظرفیت‌های جدیدی برای بازارسازی و اثرگذاری فرهنگی ایجاد می‌شود. به همین دلیل، شبکه ملی فعالان صنایع فرهنگی تلاش خواهد کرد میان این مجموعه‌ها ارتباط برقرار کند، مطالبات مشترک را استخراج و تجمیع کند و زمینه تعامل منسجم‌تر فعالان صنایع فرهنگی با دولت و دستگاه‌های حاکمیتی را فراهم آورد.

شبکه ملی فعالان صنایع فرهنگی؛ از تعامل با نهادها تا اصلاح سازوکار تولید محصولات فرهنگی

در نشست خبری شبکه ملی فعالان صنایع فرهنگی، خبرنگار خبرگزاری بسیج درباره ماهیت و جایگاه این شبکه، میزان ارتباط آن با نهادهای حاکمیتی، گستره انجمن‌های عضو و برنامه‌های شبکه برای حمایت از تولید و عرضه محصولات فرهنگی، کاهش هزینه این محصولات و بهره‌گیری از ظرفیت نهادهای مختلف پرسش‌هایی را مطرح کرد.

سعید حسینی، مدیرعامل و عضو هیأت‌مدیره شبکه ملی فعالان صنایع فرهنگی، در پاسخ به این پرسش‌ها اظهار کرد: شبکه ملی فعالان صنایع فرهنگی مجموعه‌ای کاملاً مردمی است که البته از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز مجوز فعالیت دارد. رویکرد شبکه، تعامل و همکاری با همه نهادها در چارچوب ماهیت مردمی آن است.

وی افزود: تلاش شده است در حوزه محصولات فیزیکی صنایع فرهنگی، همه فعالان این عرصه در شبکه عضویت داشته باشند و مجموعه‌های فعال در این حوزه تحت پوشش شبکه قرار گیرند. همچنین در تعریف صنایع فرهنگی بومی، دو مؤلفه مورد توجه است؛ نخست برخورداری محصول از محتوای بومی و دوم تولید آن در داخل کشور.

در ادامه، مرتضی اعلایی، رئیس هیأت‌مدیره انجمن محصولات آئینی، در پاسخ به بخش دیگری از پرسش خبرنگار درباره نحوه حمایت از محصولات فرهنگی و ضرورت کاهش هزینه دسترسی مردم به این محصولات گفت: با نگاه یارانه‌ای به فرهنگ موافق نیستیم و برای بهره‌مندی عمومی از محصولات فرهنگی باید سازوکارهای موجود اصلاح شود. به جای پرداخت یارانه فرهنگی به مردم، باید فرآیند و سازوکار تولید محصولات فرهنگی اصلاح شود تا قیمت تمام‌شده این محصولات برای مردم معقول‌تر شود.

اعلایی ادامه داد: شرایط تورمی موجود به‌صورت طبیعی موجب شده است محصولات فرهنگی از سبد نیازمندی‌های خانوار فاصله بگیرد و برای این مسئله باید چاره‌اندیشی شود. زمانی که در سازوکارهای کشور حمایت و تسهیل‌گری کافی برای صنایع فرهنگی در نظر گرفته نمی‌شود، نمی‌توان انتظار داشت این حوزه به ظرفیت مطلوب خود دست پیدا کند.

رئیس هیأت‌مدیره انجمن محصولات آئینی همچنین خاطرنشان کرد: در کنار این موضوع، تلاش می‌کنیم از برجسته‌سازی و ضریب دادن به محصولاتی که دارای بار فرهنگی در فضای فرهنگی کشور هستند، جلوگیری شود و زمینه برای تقویت و توسعه محصولات فرهنگی متناسب با نیازهای جامعه فراهم شود.

انتهای پیام/