حمایت پایدار از خانواده جایگزین مشوق‌های مقطعی شود

برکاتی اظهار کرد: در موضوع فرزندآوری، بیش از آنکه با مسئله «تشویق» مواجه باشیم، با ضرورت «حمایت» روبه‌رو هستیم؛ چراکه خانواده‌ای که تصمیم به ازدواج و داشتن فرزند اول و دوم می‌گیرد، برای تحقق این تصمیم به پشتیبانی‌های مستمر نیاز دارد.

وی با اشاره به روندهای جمعیتی کشور افزود: ادامه کاهش نرخ باروری می‌تواند پیامدهای قابل توجهی برای آینده ایران داشته باشد. بر اساس یکی از سناریوهای سازمان ملل، در صورت تداوم روند فعلی، جمعیت ایران در کمتر از ۷۰ سال آینده ممکن است به حدود ۳۱ میلیون نفر برسد.

معاون برنامه‌ریزی، پایش و ارزیابی عملکرد دبیرخانه ستاد ملی جمعیت تأکید کرد: مسئله جمعیت را نباید فقط از دریچه اقتصاد بررسی کرد، زیرا خانواده‌های جوان در نقاط مختلف کشور با مسائل و شرایط متفاوتی مواجه هستند. ممکن است مسائل یک خانواده جوان در تهران با خانواده‌ای در سیستان و بلوچستان متفاوت باشد، اما اصل حمایت از خانواده و فرزندآوری، مسئله‌ای مشترک است.

وی ادامه داد: حتی در سیستان و بلوچستان نیز روند کاهش شاخص باروری مشاهده می‌شود و این استان، با وجود تفاوت‌های فرهنگی و اجتماعی، از الگوی کلی کاهش باروری کشور جدا نیست.

برکاتی با اشاره به تبعات احتمالی تداوم این روند گفت: حتی اگر کشور از نظر اقتصادی پیشرفت کند و از منابع زیرزمینی و سرمایه انسانی برخوردار باشد، تصور ایران با جمعیتی حدود ۳۰ میلیون نفر در کنار کشورهای همسایه‌ای که جمعیت بسیار بالایی دارند، نمی‌تواند شرایط مطلوبی را رقم بزند.

وی افزود: بنابراین سیاست‌گذاری جمعیتی باید فراتر از اعطای جایزه و مشوق باشد و حمایت واقعی از جوانان، زوج‌ها و خانواده‌ها را دربر بگیرد؛ چراکه جوانی، ازدواج و فرزندآوری هرکدام اقتضائات خاص خود را دارند.

### حمایت از فرزند اول و دوم در اولویت قرار گیرد

معاون دبیرخانه ستاد ملی جمعیت با تأکید بر ضرورت تمرکز سیاست‌های جمعیتی بر ازدواج و فرزندآوری در مراحل نخست، گفت: یکی از موضوعاتی که باید با جدیت بیشتری دنبال شود، حمایت از فرزند اول و دوم است.

برکاتی ادامه داد: در سال ۱۴۰۴ برای نخستین‌بار در تاریخ ایران و جمهوری اسلامی، تعداد مطلق فرزندان اول از فرزندان دوم بیشتر شد که این مسئله می‌تواند نشانه حرکت بخش قابل توجهی از جامعه به سمت الگوی تک‌فرزندی باشد.

وی تصریح کرد: اصلاح این روند صرفاً با پرداخت جایزه یا ارائه مشوق امکان‌پذیر نیست و در کنار سیاست‌های تشویقی، باید حمایت‌های اقتصادی و اجتماعی از خانواده‌ها تقویت شود.

این مقام مسئول افزود: مادران شاغل، مادران خانه‌دار و مادران روستایی، هرکدام متناسب با شرایط خود به حمایت نیاز دارند و بهبود وضعیت اقتصادی کشور نیز می‌تواند در تصمیم خانواده‌ها برای فرزندآوری مؤثر باشد.

برکاتی درباره سیاست‌هایی همچون اختصاص زمین به خانواده‌های دارای فرزند نیز گفت: در سال‌های گذشته تمرکز زیادی بر سیاست‌های مبتنی بر جایزه و مشوق داشته‌ایم، اما اکنون باید به سمت حمایت‌های پایدار و مؤثر از خانواده‌ها حرکت کنیم.

آخرین مطالعات درباره سقط جنین چگونه انجام شده است؟

معاون برنامه‌ریزی، پایش و ارزیابی عملکرد دبیرخانه ستاد ملی جمعیت درباره مطالعات انجام‌شده پیرامون سقط جنین نیز اظهار کرد: پژوهش‌های انجام‌شده در این زمینه، از جمله مطالعه‌ای که در سال ۱۳۹۸ در وزارت بهداشت صورت گرفت و مطالعات بعدی، توسط تیم‌های تخصصی و فنی انجام شده‌اند.

وی افزود: آخرین پژوهش نیز به سفارش دانشگاه علوم پزشکی امام حسین(ع) انجام شده و قرار است در سال آینده مطالعه‌ای با نمونه کشوری در این حوزه صورت گیرد.

برکاتی با بیان اینکه مطالعه درباره سقط جنین به دلیل ماهیت پنهان این موضوع پیچیدگی‌های خاصی دارد، گفت: این مسئله از نظر روش‌شناسی نیز نیازمند ملاحظات ویژه است و انجام پژوهش‌های معتبر در این زمینه باید به تیم‌های تخصصی سپرده شود.

وی خاطرنشان کرد: در موضوعات مهم ملی، تکرار مطالعات در بازه‌های زمانی مشخص، معمولاً سه تا پنج سال، منطقی‌تر است و انجام پژوهش به صورت سالانه الزاماً موجب افزایش دقت نتایج نمی‌شود. نمونه‌گیری یکی از مطالعات نیز از سال ۱۴۰۲ آغاز شده و نتایج آن ارائه شده است.

سازوکار انتخاب برگزیدگان جایزه ملی جمعیت تشریح شد

برکاتی در بخش دیگری از سخنان خود به فرآیند انتخاب برگزیدگان جایزه ملی جمعیت پرداخت و گفت: ارزیابی نامزدها بر اساس شاخص‌های مشخص صورت می‌گیرد و اطلاعات افراد نیز با استفاده از کد ملی حقیقی ثبت و بررسی می‌شود.

وی افزود: در بخش خانواده، شاخص‌هایی همچون تعداد فرزندان، سن مادر در زمان تولد فرزند و میزان تحصیلات والدین مورد توجه قرار می‌گیرد و در سایر بخش‌ها نیز دستاوردها و موفقیت‌های افراد و مجموعه‌ها در حوزه‌های مرتبط ارزیابی خواهد شد.

معاون دبیرخانه ستاد ملی جمعیت تأکید کرد: فرآیند ارزیابی به صورت گروهی و توسط مجموعه‌ای از کارشناسان انجام می‌شود تا انتخاب برگزیدگان با کمترین میزان سوگیری صورت گیرد.

وی ادامه داد: برای این رویداد دستورالعمل مشخصی تدوین شده و فرآیندهای ارزیابی و انتخاب بر اساس یک سازوکار علمی پیش می‌رود. همچنین برای بررسی اعتراضات احتمالی، واحد رسیدگی به شکایات پیش‌بینی شده است تا موارد ادعایی درباره تضییع حقوق افراد بررسی و مستندسازی شود.

برکاتی درباره ساختار جایزه ملی جمعیت نیز گفت: شورای سیاست‌گذاری، مرجع اصلی تصمیم‌گیری درباره شاخص‌ها، انتخاب برگزیدگان و نوع و میزان جوایز است. کمیته علمی نیز شاخص‌های تخصصی هر بخش را تدوین می‌کند و هیئت داوران بر اساس این شاخص‌ها آثار و عملکردهای ارائه‌شده را ارزیابی می‌کند.

وی افزود: هیئت داوران این رویداد ۱۱ نفره است و اعضای آن با پیشنهاد دبیرخانه و پس از تأیید شورای سیاست‌گذاری و کمیته علمی انتخاب می‌شوند.

هفت گروه در جایزه ملی جمعیت ارزیابی می‌شوند

برکاتی با اشاره به محورهای ارزیابی جایزه ملی جمعیت اظهار کرد: خانواده‌ها، رسانه‌ها، سازمان‌های مردم‌نهاد، دستگاه‌های اجرایی، شرکت‌ها و مؤسسات خصوصی، ایران و نخبگان، هفت بخشی هستند که در این رویداد مورد ارزیابی قرار می‌گیرند.

وی افزود: در تدوین دستورالعمل جایزه، شش اصل شامل توسعه پایدار جمعیتی، تحکیم بنیان خانواده، تکریم خانواده‌های پرجمعیت، ترویج ازدواج بهنگام و فرزندآوری، مشارکت عمومی، بهره‌گیری از یافته‌های علمی و همچنین حفظ کرامت انسانی و عدالت در ارزیابی مورد توجه قرار گرفته است.

معاون دبیرخانه ستاد ملی جمعیت توضیح داد: در بخش خانواده، شاخص‌هایی مانند تعداد فرزندان و سطح تحصیلات والدین در امتیاز نهایی مؤثر است و پس از مرحله ارزیابی اولیه، افراد و خانواده‌های واجد شرایط برای بررسی نهایی به هیئت داوران معرفی می‌شوند.

برکاتی: رسانه‌ها در موضوع جمعیت نقش اثرگذاری دارند

وی همچنین با تأکید بر اهمیت نقش رسانه‌ها در حوزه جمعیت گفت: رسانه می‌تواند در این حوزه اثرگذاری قابل توجهی داشته باشد و به همین دلیل، رسانه‌ها یکی از بخش‌های اصلی جایزه ملی جمعیت هستند.

برکاتی از خبرگزاری‌ها و فعالان رسانه‌ای برای حضور در این رویداد دعوت کرد و افزود: شماری از رسانه‌های مؤثر و خبرگزاری‌های بزرگ تاکنون در این رویداد حضور نداشته‌اند و انتظار می‌رود رسانه‌ها نیز با مشارکت خود از ظرفیت‌هایشان برای حمایت از خانواده و جوانی جمعیت استفاده کنند.

وی با اشاره به روند تدوین دستورالعمل امسال گفت: دستورالعمل این دوره پس از تدوین به دولت ارائه و تأیید شده و برای اجرای کامل رویداد نیز ۱۹ گام اجرایی در نظر گرفته شده است.

معاون دبیرخانه ستاد ملی جمعیت ادامه داد: تلاش شده فرآیند برگزاری از مرحله فراخوان و ثبت‌نام تا ارزیابی، داوری، رسیدگی به اعتراضات و معرفی برگزیدگان، شفاف و دارای چارچوب مشخص باشد.

برکاتی در پایان گفت: جایزه ملی جمعیت می‌تواند به عنوان حلقه‌ای میان سیاست‌گذاری جمعیتی و اجرای قانون عمل کند و علاوه بر شناسایی و تکریم فعالان و کنشگران مؤثر، زمینه تعامل و هم‌افزایی بیشتر میان حاکمیت، بخش خصوصی و سازمان‌های مردم‌نهاد را فراهم آورد.

وی خاطرنشان کرد: دستورالعمل این رویداد برای سال آینده نیز بر مبنای تجربه اجرای دوره جاری و بازخوردهای دریافت‌شده بازنگری خواهد شد تا نقاط ضعف برطرف و فرآیندهای اجرایی آن کارآمدتر شود.