قرآن، محور حیات طیبه و سلاح نبرد تمدنی
به گزارش خبرنگار بسیج، قرآن کریم در منظومه فکری و عملی رهبر شهید انقلاب اسلامی، نه صرفاً کتابی مقدّس برای مراسم و تبرک، که «راهنمای جامع زندگی»، «قانون اساسی بشریت» و «قویترین سلاح در رویارویی با دشمنان» است.
ایشان با نگاهی تمدنی و عمیق، انس حقیقی با قرآن را شرط رهایی امت اسلامی از عقب ماندگی و انفعال میدانستند و بر تلاوت آگاهانه، تدبر عالمانه و عمل مسئولانه به آیات وحی، بهعنوان سه ضلع جداییناپذیر ارتباط با این کتاب آسمانی، تأکید میورزیدند.
آنچه در پی میآید، صورتبندی این دیدگاه بر اساس بیانات به یادگارمانده از ایشان است.
قرآن؛ کتاب زندگی و نقشه راه سعادت
از نگاه آن بزرگوار، مشکل اصلی بسیاری از مسلمانان در مواجهه با قرآن، «مهجوریت» و اکتفا به ظاهر آن است. ایشان بارها هشدار میدادند که نباید قرآن را به یک اثر هنری صِرف، یک کتاب دعا یا مجموعهای از الفاظ بیمحتوا فرو کاست. قرآن «کتاب زندگی» است و باید در متن تصمیمات فردی، خانوادگی، مدیریت شهری، حکمرانی ملی و تعاملات بینالمللی جاری شود.
وی در این رابطه در بیانات خود میفرمایند: «قرآن کتاب زندگی است؛ کتاب معرفت است؛ کتاب سلوک إلی الله است؛ کتاب اخلاق است؛ کتاب حکومت است؛ کتاب سیاست است. ما باید با قرآن اینگونه برخورد کنیم. صِرف تلاوت، اگرچه باارزش است، کافی نیست؛ باید در قرآن تدبر کرد.»
ایشان قرآن را نسخه شفابخشی میدانستند که هم دردهای روحی فرد (شک، ناامیدی، وابستگیهای مادی) را درمان میکند و هم آفات اجتماعی (ظلم، فساد، تبعیض) را از بین میبرد.
اهمیت تلاوتِ همراه با تدبر؛ فراتر از لفظ به عمق معنا
شهید والامقام، تلاوت قرآن را «مقدمه واجب» برای فهم و عمل قلمداد میکردند، اما همواره بین «تلاوتِ قاریانه» و «تلاوتِ عارفانه و متدبرانه» تفاوت قائل میشدند. تلاوتی ارزشمند است که انسان را یک قدم به فهم پیام خدا و سپس عمل به آن نزدیکتر کند. ایشان برنامههای تلاوت روزانه، حتی به اندازه ده آیه با تدبر، را برای همگان و بهویژه نسل جوان تجویز میکردند و قاریان را به «سفیران هدایت» تعبیر مینمودند که باید با لحن و صوت خود، معنا را به دل مخاطب بنشانند.
وی در رابطه در بیانات خود میفرمایند «صدا و لحن، ظرف معناست. یک قاری قرآن باید طوری تلاوت کند که گویی دارد آیات را بر قلب مستمع نازل میکند. این تلاوت، مقدمه تدبر است. تدبر یعنی پیاده کردن مفاهیم قرآن در صحنه زندگی.»
کارکرد اجتماعی قرآن؛ وحدت آفرینی و عدالتگستری
در مکتب فکری آن رهبر شهید، قرآن تنها کتاب اخلاق فردی نیست، بلکه منشور «جامعه سازی» است. جامعهای که در آن قرآن حاکم باشد، از نگاه ایشان دارای ویژگیهای «قسط»، «ایستادگی در برابر طاغوت»، «همدلی» و «تعالی فرهنگی» خواهد بود. ایشان «رجوع به قرآن» را علاج شکافهای اجتماعی، فاصله طبقاتی و نفوذ فرهنگی دشمن میدانستند و بارها تأکید کردند که اگر سبک زندگی قرآنی محقق شود، بسیاری از ناهنجاریهای اجتماعی و التهابات سیاسی فروکش خواهد کرد. محور قرار دادن قرآن، سبب میشود جامعه بهجای تقلید از الگوهای مادی غربی، به «حیات طیبه» دست یابد.
قرآن؛ ذوالفقار نبرد با دشمنان و استکبار جهانی
شاید یکی از استراتژیکترین ابعاد دیدگاه قرآنی ایشان، بعد رزمی و جهادی قرآن در مصاف با دشمنان اسلام و انقلاب باشد. شهید عزیز ما، دشمنشناسی را از قرآن استخراج میکردند و آیات جهاد، نفی سبیل، تولی و تبری را نقشه راه میدانی مقابله با استکبار میخواندند. ایشان شکستهای پی در پی دشمنان در جنگهای نظامی، امنیتی و شناختی را مرهون تمسک ملت به قرآن میدانستند و تصریح میکردند که قرآن «قدرت نرم بیبدیل» جبهه مقاومت است.
رهبر شهید در بیانیه میفرمایند «امروز شما در جنگ نرم و سخت دشمن، به یک سلاح احتیاج دارید که هم به شما ایمان و بصیرت بدهد و هم دشمن را مأیوس کند. آن سلاح، همین قرآن است. اگر با قرآن مأنوس شوید، در اتاق جنگ روانی دشمن هم که باشید، خللی در عزم و ایمانتان وارد نمیشود... استکبار از ملتی که قرآن را زندگی خود بداند، هراس ابدی دارد.»
از منظر ایشان، قرآن کریم با ترویج روحیه «استقامت»، «عدم سازش با ظالم» و «وعده نصرت الهی»، تضمینکننده شکست راهبردی دشمن است. مقابله با تهاجم فرهنگی، مصون سازی افکار عمومی و تربیت نسل مقاوم، همگی در سایه بازگشت به قرآن ممکن میشود.
رهاورد نگاه حکیمانه رهبر شهید انقلاب اسلامی آن است که قرآن نه یک سند تاریخی کهنه، که روح زنده و جاری انقلاب اسلامی است. ایشان با تمام وجود باور داشتند که اگر تلاوت از حنجره به قلب سرازیر شود و به تدبر در معرکه زندگی فردی و اجتماعی بینجامد، امت اسلامی بار دیگر قلههای تمدن را فتح خواهد کرد و دشمنانش را به زبالهدان تاریخ خواهد فرستاد. امروز میراث فکری ایشان، منشوری جاودانه برای همه آحاد ملت، از کودک مکتبخانهای تا سیاستمدار کهنهکار است که در پناه قرآن، هم زندگی را زیبا بکنیم و هم دشمن را ناکام بگذاریم.
*نویسنده: علی عامری مسئول بسیج رسانه شهرستان شاهرود و کارشناس فرهنگی و رسانه
