روایتی از پشتپرده مستند «روزهای زخمی» در گفتگو با مرتضی شعبانی؛ ناگفتههای دیدنی از اتاق جنگ دشمن و همکاری با هوافضا / فردا از پوستر دوم رونمایی میشود
خبرنگار (عرفان ذوالفقاری): جناب شعبانی، با تشکر از وقتی که در اختیار ما گذاشتید؛ به عنوان سوال اول، مستندسازی در اوج بحران، مسائل امنیتی و پرالتهاب آن نبرد ۱۲ روزه در سال گذشته چگونه پیش رفت؟ تیم تولید چطور توانست در آن شرایط سخت دست به دوربین شود؟
مرتضی شعبانی: ببینید، وقتی یک جنگ امنیتی و برقآسا مثل این نبرد ۱۲ روزه اتفاق میافتد، مسائل امنیتی به شدت روی همهچیز سایه میاندازد و کار فوقالعاده سخت میشود. من در همان ایام هم در صفحهام نوشتم که من خودم را به خیلی از جنگهای منطقهای رسانده و در آنها حضور داشتهام، اما در این جنگ ۱۲ روزه، متأسفانه در ۵ روز اول به خاطر شرایط امنیتی خانهنشین بودم! بعد از آن با پیگیری برخی از بزرگان، بحث مجوزها تا حدودی حل شد. در واقع یک سردرگمی وجود داشت؛ چون وقتی یک پدیده ناشناخته و ناگهانی مثل این نبرد اتفاق میافتد، در ابتدا کسی دقیقاً نمیداند چه باید بکند و از کجا باید مجوز بگیرد. این بزرگترین دردسر ما در روزهای اول بود.
از طرفی، در زمان وقوع بحران، شبکههای خبری گزارشهای خودشان را میروند، اما مستند در همان لحظه نمیتواند کاملاً شکل بگیرد. ساخت مستند مستلزم زمان و وقت مناسب است. حتماً باید در میدان حضور داشت و تصویربرداری کرد، اما قوام گرفتن و شکلگیری نهایی مستند، معمولاً بعد از گذر از بحران اتفاق میافتد؛ یعنی وقتی غبارها مینشیند و مشخص میشود ما چه کردهایم و دشمن چه کرده است. مستند «روزهای زخمی» حاصل یک چنین تفکر و نگاه عمیقی به آن نبرد است.
خبرنگار: حالا بعد از گذشت یک سال و فروکش کردن این غبارها، چقدر ناگفته و اسناد جدید در این مستند وجود دارد که سال گذشته به دلیل شرایط امنیتی امکان انتشار نداشتند؟ آیا تصویری از اتاق جنگ دشمن در کار هست؟
مرتضی شعبانی: خب هنوز که هنوزه اتاقهای جنگ حالت کاملاً محرمانه و سری دارند و تصمیمگیری درباره انتشار آنها دست ما نیست. اما باید بگویم نیروی هوافضا همکاری فوقالعاده نزدیک و عالی با این مستند داشت؛ هم منابع خوبی در اختیار ما گذاشتند و هم اطلاعات ارزشمندی ارائه دادند. البته خط قرمزهایی برای سازمانهای نظامی و امنیتی وجود دارد، اما تا جایی که امکان داشت، تصاویری را در اختیار ما گذاشتند که برخی از آنها تصاویر کاملاً دیده نشده و بکری هستند. در این مستند به لطف مانیتورینگ دقیق بچهها، تصاویر بسیار باکیفیتی از ضرباتی که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی به اهداف اسرائیلی در سرزمینهای اشغالی وارد کردند، جمعآوری شده که مردم برای اولین بار میتوانند این تصاویرِ باکیفیت از انهدام اهداف را تماشا کنند.
خبرنگار: پوستر مستند «روزهای زخمی» با المانهای ملی مثل کوه دماوند و برج میلاد در کنار حضور پرشور مردم، حس یکپارچگی عظیمی را منتقل میکند. در این اثر چقدر توانستید توازن میان پیروزی نظامی در میدان و تابآوری مردم را تصویر کنید؟
مرتضی شعبانی: این جنگ تفاوتهای ماهوی و اساسی با دوران دفاع مقدس داشت. حضور پرشور و یکپارچه مردم در خیابانها مثل یک سنگر محکم در دفاع از کشور بود؛ نقشی بیبدیل که به نظرم در تاریخ ایران اسلامی بیسابقه بود. حتماً این نقش کلیدی باید در پوستر کار جلوه میکرد. با طراح پوستر رفتوبرگشتها و گفتگوهای زیادی داشتیم تا به این نتیجه رسیدیم که المانهای ملی مثل برج میلاد و کوه دماوند به عنوان نماد استواری مردم، در کنار شلیک موشکها که بیانگر پیروزی و اقتدار ماست، همزمان وجود داشته باشند.
البته ما دو پوستر برای این کار طراحی کردیم. این پوستری که اکنون منتشر شده کار آقای محمد اسفندیاری است و پوستر دوم که کار آقای صادق کریمیان است و به نظر من ویژگیهای مضاعف و بسیار جذابی دارد را فردا (جمعه) رسماً رونمایی خواهیم کرد تا مردم هر دو رویه کار را ببینند.
خبرنگار: به عنوان سوال آخر، بزرگترین چالش شما برای آمادهسازی و رساندن این مستند سنگین به سالروز این نبرد چه بود؟
مرتضی شعبانی: چالش اصلی ما در این مستند که ساختار جامعالاطرافی دارد، راضی کردن شخصیتهای نظامی و سیاسی برای حضور جلوی دوربین و گفتگو بود. شاید در ظاهر یک گفتگوی ساده به نظر برسد، اما هماهنگی آنها ماحصل یک عالمه پیگیری، زمان و جلساتی بود که بارها به دلایل مختلف کنسل میشد و باید تیم را دوباره آماده میکردیم.
چالش بعدی، روایت این جنگ بزرگ در قالب یک مستند سینمایی ۷۵ دقیقهای بود. ما آنقدر محتوا و مسئله داشتیم که اگر میخواستیم به همه آنها مفصل بپردازیم، باید یک مجموعه ۱۰ قسمتی میساختیم؛ اما برای اینکه مخاطب تمام آنچه را که باید، در یک قاب ببیند، مجبور شدیم از برخی گفتگوها و تصاویر آرشیوی چشمپوشی کنیم تا کار فشرده و جذاب شود.
در پایان باید بگویم تولید یک اثر شاید ۴۰ درصد کار باشد و ۶۰ درصد بقیه، بخشِ پخش و رسیدن آن به دست مخاطب است. خوشبختانه تلویزیون زمان بسیار مناسبی را به این کار اختصاص داده است؛ فردا جمعه ساعت ۲۳:۰۰ زمان فوقالعادهای است. از تلویزیون تشکر میکنیم و امیدواریم این روند اختصاص وقتهای طلایی به مستندهای اساسی و زحمتکشیده شده، ادامه داشته باشد تا مردم بتوانند بهرهمند شوند.
خبرنگار: جناب شعبانی عزیز، بسیار ممنون از وقتی که به ما اختصاص دادید. سلامت و پایدار باشید.
