بیماری خاموشی که با پیشگیری می‌توان مهارش کرد

پوکی استخوان، بیماری‌ که استخوان‌ها را شکننده و ضعیف می‌کند، بدون هیچ علامتی پیشرفت کرده و تا زمان بروز شکستگی، اغلب نادیده گرفته می‌شود.

به گزارش خبرگزاری بسیج از اردبیل، پوکی‌استخوان (استئوپروز) یک اختلال پیش‌رونده اسکلتی است که با کاهش توده استخوانی و تخریب ریزساختار بافت استخوانی همراه است.

این وضعیت، استخوان‌ها را به‌شدت ضعیف و مستعد شکستگی می‌سازد، به‌طوری که حتی زمین‌خوردن‌های جزئی یا فعالیت‌های روزمره مانند خم‌شدن یا بلندکردن اجسام نیز می‌تواند منجر بشکستگی‌های دردناک، به‌ویژه در ناحیه ستون فقرات، لگن و مچ دست شود. این بیماری که سالانه میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان درگیر می‌کند، تهدیدی جدی برای سلامت و کیفیت زندگی محسوب می‌شود، اما با اتخاذ رویکردهای پیشگیرانه مبتنی بر تغذیه صحیح، ورزش منظم و چکاپ‌های دوره‌ای، می‌توان اثرات مخرب آن را به حداقل رساند.

عوامل خطر و مکانیسم بیماری

شیوع پوکی‌استخوان با افزایش سن به طور قابل‌توجهی افزایش می‌یابد. در زنان، کاهش سطح استروژن پس از یائسگی، روند تحلیل استخوان را تسریع می‌بخشد.عوامل ژنتیکی، سابقه خانوادگی، لاغری مفرط، کمبود کلسیم و ویتامین D در طول عمر، مصرف سیگار، افراط در نوشیدن الکل، مصرف طولانی‌مدت برخی داروها (مانند کورتیکواستروئیدها، داروهای ضدتشنج و برخی داروهای درمان سرطان پستان و پروستات) و ابتلا به برخی بیماری‌های مزمن (مانند آرتریت روماتوئید، بیماری‌های التهابی روده، بیماری سلیاک و اختلالات غدد درون‌ریز) از دیگر ریسک فاکتورهای مهم محسوب می‌شوند.

پیشگیری؛ کلید طلایی سلامت استخوان

کلسیم، سازنده اصلی استخوان است؛ دریافت روزانه کافی کلسیم برای ساخت و حفظ تراکم استخوان ضروری است. منابع غنی کلسیم شامل لبنیات (شیر، ماست، پنیر)، سبزی‌های برگ سبز تیره (مانند کلم‌بروکلی و کلم کیل)، ماهی‌های با استخوان نرم (مانند ساردین کنسرو شده)، حبوبات و مغزها (مانند بادام) هستند.ویتامین D، یار کمکی کلسیم است؛ ویتامین D به بدن کمک می‌کند تا کلسیم را بهتر جذب کند. قرارگرفتن منظم در معرض نور خورشید (حدود ۱۰-۱۵ دقیقه در روز، بسته به رنگ پوست و فصل)، مصرف ماهی‌های چرب (مانند سالمون، ساردین و ماهی‌تن)، زرده تخم‌مرغ و مواد غذایی غنی‌شده با ویتامین D، منابع اصلی این ویتامین هستند.در صورت عدم کفایت دریافت، ممکن است نیاز به مصرف مکمل‌های ویتامین D باشد.

نقش ورزش و سبک زندگی سالم

فعالیت بدنی منظم، به‌ویژه تمرینات تحمل وزن (Weight-bearing exercises) و تمرینات مقاومتی (Resistance exercises)، نقش غیرقابل‌انکاری در تقویت استخوان‌ها و عضلات اطراف آن‌ها دارد. پیاده‌روی، دویدن، رقص، بالارفتن از پله‌ها و ورزش‌هایی مانند تنیس، استخوان‌ها را وادار به تحمل وزن کرده و به افزایش تراکم آن‌ها کمک می‌کنند. همچنین، حفظ تعادل و تقویت عضلات پاها از طریق ورزش‌هایی مانند تای‌چی، می‌تواند خطر زمین‌خوردن را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد.علاوه بر این، پرهیز از سیگار و الکل، حفظ وزن سالم، و جلوگیری از سقوط با ایجاد محیطی ایمن در خانه (مانند حذف موانع، نصب نرده در پله‌ها و استفاده از نور کافی) از دیگر اقدامات مهم در راستای کاهش ریسک پوکی‌استخوان و شکستگی‌های ناشی از آن است.

تشخیص زودهنگام و درمان

غربالگری و سنجش تراکم استخوان (BMD) با استفاده از روشی به نام دانسیتومتری (DXA)، ابزار اصلی تشخیص پوکی‌استخوان در مراحل اولیه است. این تست معمولاً برای زنان بالای ۶۵ سال، مردان بالای ۷۰ سال، و افراد جوان‌تر با ریسک فاکتورهای بالا توصیه می‌شود.در صورت تشخیص پوکی‌استخوان، درمان‌های دارویی متنوعی شامل داروهای بیس‌فسفونات، دنوزومب، کلسیمونین و هورمون‌درمانی جایگزین (در برخی موارد) وجود دارد که با تجویز پزشک متخصص، به کاهش سرعت تحلیل استخوان و پیشگیری از شکستگی کمک می‌کنند.در نهایت، پوکی‌استخوان را نمی‌توان به طور کامل ریشه‌کن کرد، اما با آگاهی‌بخشی، اصلاح سبک زندگی، تشخیص به‌موقع و پایبندی به برنامه‌های درمانی، می‌توان این بیماری خاموش را مهار کرد و از سال‌های طلایی عمر، با استخوان‌هایی سالم و بدنی فعال لذت برد.